Skip to content

Budowa i warstwy skóry człowieka

Skóra stanowi najbardziej zewnętrzną powłokę organizmu i wciąż pamięta rozwój ewolucyjny. Jest największym narządem naszego ciała – jej powierzchnia to aż 2 metry kwadratowe! Niestety, wiedza na temat budowy skóry i sposobów jej pielęgnacji jest często niewystarczająca, aby w pełni ukazać jej promienny wygląd. Powszechnie wiemy, że dla mózgu dobre są oliwa lub orzechy, na nasze serce korzystnie wpływają kwasy tłuszczowe Omega-3 i że wapń zapewnia prawidłowy wzrost kości. Ale co jest dobrego dla naszej skóry? Co pomoże przywrócić jej blask i usunąć niedoskonałości?

Skóra wpływa na naszą samoocenę więc warto o nią dbać nie tylko od „święta”, ale codziennie – odwdzięczy się, uwierz!

Aby zrozumieć potrzeby swojej skóry, należy zagłębić się w podstawową wiedzę. W tym wpisie skoncentrujemy się na warstwach skóry i jej budowie.

Budowa i Warstwy Skóry. Kosmetyczka i Kosmetolog Katowice

Jakie funkcje pełni nasza skóra?

Wymieńmy najważniejsze:

  1. Ochrania organizm przed wysoką temperaturą, promieniami słonecznymi, urazami czy infekcjami
  2. Bierze czynny udział w regulacji temperatury ciała. Ma za zadanie utrzymać stałą temperaturę. Jeśli organizm się poci oznacza, że temperatura organizmu wynosi ponad 37°C
  3. W pełni kontroluje utratę płynów. Skóra zapobiega utracie wody oraz elektrolitów z organizmu
  4. Usuwa produkty przemiany materii przez gruczoły potowe
  5. Umożliwia odczuwanie bodźców. Zlokalizowane na niej zakończenia nerwowe pozwalają na odczuwanie: ciepła, zimna, bólu, dotyku, ucisku
  6. Zapewnia magazynowanie wody i tłuszczu oraz syntezę witaminy D

Więc jak to się dzieje, że nasza skóra tak wiele potrafi?

Na sam początek zagłębienia się w temat całej skóry zacznijmy od tego, że każdy z nas posiada trzy inteligentne warstwy skóry: naskórek, skórę właściwą i tkankę podskórną. Każda warstwa wspólnie tworzy elastyczną masę. Zbudowana jest z komórek, które współpracują z dobroczynnymi bakteriami i grzybami, które bytują na naszej skórze. Razem tworzą stan jej zdrowia – przez to jedni mają skórę suchą, drudzy tłustą, a jeszcze inni walczą z chorobą skóry.

Naskórek – wierzchnia warstwa skóry

Naskórek (epidermis) jest ciągle odnawiającym się nabłonkiem wielowarstwowym, który ulega złuszczaniu. Naskórek ma zaledwie 0,5 – 1,5 milimetra grubości. Wyjątkiem są podeszwy stóp i powierzchnia dłoni – na nich naskórek jest nieco grubszy. Wśród komórek naskórka (keratynocytów) znajdują się także inne komórki, które „wmigrowały” do naskórka w czasie jego rozwoju; są to melanocyty, komórki Langerhansa i komórki Merkla. Okresowo są to także limfocyty T, znajdują się w tej warstwie w sytuacjach patologicznych (stanowią podstawę układu immunologicznego skóry).

Całość pokryta jest mieszaniną emulsji wody i lipidów, czyli warstwą hydrolipidową. Warstwa hydrolipidowa składa się z naturalnych substancji, które mają za zadanie utrzymać wilgoć (sól i gliceryna) oraz niepowtarzalnej mieszanki cholesterolu, ceramidów, wolnych kwasów tłuszczowych z łoju, triacylogliceroli i skwalenów. Warstwa ta pełni funkcję bariery ochronnej, zatrzymując szkodliwe bakterie i grzyby. Ph naszej skóry wynosi 4,7 – 5,5 – zatem warstwa hydrolipidowa jest kwaśna.

Co jeśli nasza warstwa hydrolipidowa będzie naruszona, bądź zniszczona? Co się wtedy dzieje?

Na straży czuwają komórki Langerhansa. Kształtem przypominają ośmiornicę. Wyciągają ramiona wychwytując substancje obce, takie jak: alergeny z kosmetyków czy perfum. Alergeny zostają przechwytywane, rozłożone w komórkach i przetransportowane do węzłów chłonnych, które natychmiast reagują wysyłając z krwią do skóry więcej komórek odpornościowych.

Czy wiecie, że człowiek zmienia skórę średnio co dwadzieścia osiem dni?

Tak, to prawda, natomiast trzeba zaznaczyć, że taka zmiana zachodzi stopniowo. Komórki, które „zrobiły już swoje” złuszczają się, a na ich miejsce powstają nowe. W naskórku występują dwa rodzaje komórek: keratynocyty i melanocyty. Cały proces nazywa się keratynizacją i jest regulowany genetycznie. Zachodzi w miarę przesuwania się komórek do zewnętrznych warstw naskórka.

Keratynocyty są największą grupą, która odpowiada za proces odnawiania naskórka. Występują w tkance podskórnej, która utrzymuje je i chroni przed wysychaniem. Cały proces odnowy skóry ma związek z wędrówką keratynocytów do zewnętrznej warstwy wierzchniej, czyli warstwy rogowej (stratum corneum). Tu tracą jądra komórkowe i obumierają. Komórki, które są martwe stopniowo odrywają się. Jeśli ten proces nie przebiega poprawnie dosięgają nas różne choroby skóry – np. łuszczyca (keratynocyty zamiast obumierać zaczynają mnożyć się, zwiększając swoją liczebność – wyjaśnia to dlaczego cierpiący na łuszczycę często mają grube płaty na skórze).

Melanocyty są komórkami, które wytwarzają barwnik i nadają skórze kolor. Te komórki bytują w najgłębiej położonej części naskórka, w warstwie podstawnej i jako jedyne mają za zadanie wyprodukować pigment. W swoim kształcie posiadają wypustki – tzw. dendryty, które transportują pigment do otaczających keratynocytów, aby wyrównać kolor skóry.

Istnieją dwa rodzaje barwnika: eumelanina – czarny lub brązowy oraz feomelanina – czerwony. Każdy z nas ma mieszankę obu barwników, ale w różnym stopniu. Im mniej eumelaniny, tym bardziej musimy chronić swoją skórę przed działaniem słońca i tym samym przed uszkodzeniem DNA skóry. Z kolei im więcej mamy feomelaniny tym cera jest bardziej różowa. Co to oznacza? Osoby, które mają jasną/różową karnację powinny przykładać szczególną uwagę do ochrony skóry przed silnym słońcem ze względu na przedwczesne starzenie skóry i ryzyko nowotworów. Nasza skóra ma dany kolor nie bez powodu.

Karnacja to wynik naszego przystosowania ewolucyjnego do ilości promieni słonecznych, na które jesteśmy wystawiani.Podczas wędrówki ludzkości na północ pojawiła się jaśniejsza karnacja. Gdyby Ci mieszkańcy zachowali ciemny kolor skóry, nie byliby w stanie wytworzyć wystarczającej ilości witaminy D, potrzebnej do wzmocnienia szkieletu, rozwoju płodu, zdrowia psychicznego oraz bardzo ważne dla układu odpornościowego.

Piegi to brązowe lub rdzawe małe plamki melaniny na najbardziej zewnętrznej warstwie skóry. Jeśli ktoś już ma je w dzieciństwie wynika to z uwarunkowań genetycznych. Nie rodzimy się z piegami, pojawiają się one dopiero po kilku latach życia. Piegi mogą się również pojawiać, gdy wystawiamy skórę na silne promieniowanie słoneczne lub pod czas opalania solaryjnego. Z czasem piegi ciemnieją i przybywa ich coraz więcej.

Fototypy skóry:

Paleta karnacji została ustandaryzowana w 1975 roku przez badacza Fitzpatricka, który podzielił kolor na sześć kategorii.

Typ skóry
Cechy charakterystyczne
Reakcja na światło słoneczne
I
Skóra: blada, biała, często piegi
Oczy: niebieskie, zielone,piwne
Włosy: blond, rude
Zawsze ulega oparzeniom, trudno się opala. Skłonność do poparzeń: zawsze
II
Skóra: blada
Oczy: niebieskie, zielone
Włosy: blond
Łatwo ulega poparzeniom, trudno się opala. Skłonność do poparzeń: prawie zawsze
III
Skóra: ciemniejsza / jasna
Oczy: niebieskie, zielone, brązowe
Włosy: jasnobrązowe, ciemnobrązowe
Opala się po początkowym oparzeniu. Skłonność do poparzeń: często
IV
Skóra: jasna, brązowa
Oczy: brązowe
Włosy: brązowe
Oparzenia minimalne, opala się łatwo. Skłonność do poparzeń: czasami
V
Skóra: brązowa
Oczy: ciemnobrązowe, czarne
Włosy: ciemnobrązowe, czarne
Rzadko ulega oparzeniom, łatwo i mocno się opala. Skłonność do poparzeń: rzadko
VI
Skóra: ciemnobrązowa, czarna skóra
Oczy: czarne
Włosy: czarne
Nigdy nie ulega oparzeniom, zawsze się mocno opala. Skłonność do poparzeń: nigdy

Skóra właściwa – środkowa warstwa skóry

Skóra właściwa (dermis) ma do 10 do 30 mm grubości. Ta warstwa skóry jest bardzo istotna, ponieważ pełni szereg różnych funkcji. Przede wszystkim nadaje stabilność, kontroluje temperaturę ciała, przewodzi sygnały z receptorów dotyku (komórki Merkla) do mózgu i wspomaga układ immunologiczny oraz zaopatruje naskórek w tlen i składniki odżywcze.

Skóra właściwa składa się z dwóch komponentów: kolagenu i elastyny – białka, które nadają skórze sprężystość i elastyczność. Są one otoczone galaretowatą substancją, która zawiera kwas hialuronowy. Skóra właściwa posiada znakomite zdolności wiązania wody, co bezpośrednio przekłada się na kondycję oraz objętość skóry. Komórki, które mają za zadanie wyprodukowanie elastyny, kolagenu i kwasu hialuronowego nazywane są fibroblastami. Niestety, im jesteśmy starsi, tym fibroblasty wytwarzają mniej tych substancji. Dodatkowo nie pomagają w tym warunki atmosferyczne, ponieważ słońce, smog i inne czynniki zewnętrzne pobudzają enzym (metaloproteinaza macierzy pozakomórkowej – MMP), który rozkłada kolagen i elastynę w skórze. Wyjaśnia to dlaczego z wiekiem skóra jest coraz bardziej wiotka i powstają zmarszczki.

Czy wiecie, że gruczoły łojowe oraz mieszki włosowe znajdują się w warstwie właściwej?

Gruczoły łojowe są połączone z mieszkami włosowymi, aby dostarczyć naskórkowi sebum. Nadmierna stymulacja gruczołów łojowych powoduje, że produkują one sebum w nadmiernej ilości, co wiąże się z problemami skóry takimi jak: trądzik młodzieńczy czy tłusta skóra.

Czy wiecie, że człowiek posiada trzy miliony gruczołów potowych?

Tak, to prawda. W bardzo ekstremalnych warunkach gruczoły potowe są w stanie wyprodukować nawet kilka litrów potu, a normalna produkcja dzienna wynosi od 100 do 200 mililitrów. W skórze właściwej znajdziemy również całą sieć naczyń krwionośnych, które zaopatrują naszą skórę w tlen i składniki odżywcze. Całej sieci naczyń krwionośnych towarzyszy układ limfatyczny. Limfa zbiera płyny, które zostały wydzielone z tkanek i transportują komórki odpornościowe. Więc jeśli się skaleczysz i w tym miejscu zaczyna lecieć krew oznacza to, że rana dosięgnęła skóry właściwej, ponieważ w naskórku nie ma naczyń krwionośnych.

Tkanka podskórna – ostatnia warstwa skóry, najgłębiej osadzona

Tkanka podskórna (hypodermis) jest najgłębiej położoną spośród trzech warstw skóry. Zabezpiecza organizm przed zimnem, dodatkowo w tej warstwie znajduje się wiele ważnych naczyń krwionośnych, nerwów i naczyń limfatycznych. Naczynia krwionośne przechodzą przez warstwę podskórną do skóry właściwej, a nerwy docierają, aż do naskórka. Grubość tkanki podskórnej warunkuje miejsce, np. na brzuchu często jest bardzo gruba (ok. 3 cm), natomiast na twarzy prawie nie występuje (a szczególnie na powiekach). Wraz z wiekiem tkanka podskórna zaczyna zanikać, co jest jedną z przyczyn powstawania zmarszczek i starzenia się skóry.

Masz pytania? Wypełnij formularz, oddzwonimy!

Polecane artykuły
Ochrona skóry przed promieniowaniem UV. Kremy z filtrem i SPF. Rodzaje promieniowania słonecznego.

Ochrona skóry przed słońcem

Promieniowanie słoneczne może powodować poważne zagrożenie dla naszej skóry. Dowiedz się dlaczego stosowanie filtrów przeciwsłonecznych to ważny element codziennej pielęgnacji.
PRZECZYTAJ >
Dwuetapowe oczyszczanie skóry twarzy. Jak poprawnie oczyszczać twarz z zanieczyszczeń?

Dwuetapowe oczyszczanie twarzy

Dwuetapowe oczyszczanie skóry twarzy to klucz do sukcesu. Przeczytaj, na czym polega podwójne oczyszczanie i jak zaleca je wykonywać kosmetolog. To tylko 2 kroki do zdrowej skóry!
PRZECZYTAJ >
Trądzik od Maseczki na Twarzy Jak Sobie Poradzić? Salon Kosmetyczny Dermolove Clinic Katowice

Trądzik od Maseczki MASKNE

Trądzik na twarzy od maseczki to problem, który dotyka coraz więcej osób. Czy istnieje skuteczna metoda, aby pozbyć się trądziku od maseczki ochronnej? Przeczytaj, co o MASKNE pisze kosmetolog.
PRZECZYTAJ >